معرفت شهودی از نظر مولانا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیّات فارسی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران.

2 استاد گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران. ( نویسندۀ مسئول).

4/jshd.2020.241104.1043

چکیده

از نظر عرفا کامل­ترین راه شناخت حق­تعالی، معرفت شهودی است. این نوع معرفت نه از راه تفکّر نظری بلکه با مشاهدۀ حقایق و طیّ منازل و مقامات و ترک تعلّقات دنیوی­ و تهذیب نفس به‌دست می­آید. این راه اگرچه راهی دشوار و سخت و خاصّ برخی انسان­های مخلص است، امّا نسبت به­روش برهانی و عقلی نزدیک‌ترین راه به هدف است. در این پژوهش برآنیم تا نظر مولانا را در مورد این مقوله به روش تحلیلی–توصیفی بیان داریم. برآیند تحقیق حاکی از آن است که مولوی نیز چون دیگر عرفا، قائل به مراتب در معرفت و شناخت است و شناخت شهودی را معتبرترین شناخت می­داند که در آن سالک بدون هیچ واسطه­ای خدا را به شهود قلبی خود می‌شناسد. وی شناخت عقلی و سپس حسّی را در مراتب بعدی می­داند و آن‌ها را برای کسانی‌که به شناخت مراتب بالاتر دسترسی ندارند، معتبر و مجاز می­داند. از دیدگاه مولانا، ابزار و وسیلۀ معرفت شهودی، دل است. از نظر وی دلی که منظر و مظهر حضرت سبحان است، دل انسان کامل یا به تعبیری دل اولیا و انبیا است و توحید حقیقی، دیدار شهودی است و این نوع معرفت نسبت به خداشناسی که مبتنی بر استدلال و آفاق و انفس است، رجحان و برتری دارد

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Intuitive Cognition in Molana’s Perspective

نویسندگان [English]

  • Rogieh sepehri 1
  • Fatemeh Modarresi 2
1 PhD student in Persian Language and Literature, Zanjan Branch, Islamic Azad University, Zanjan, Iran.
2 Professor in Persian Language and Literature, Urmia University, Urmia, Iran. (Corresponding Author)
چکیده [English]

From mystics’ viewpoint, the most sophisticated path to know God is through intuitive cognition. Achieving this type of cognition is not conceivable through theoretical thoughts but through witnessing realities, passing phases and stages, leave mundane life and to nurture yourself. Even though this is an arduous path and belongs to pure individuals, it is the nearest feasible path from a rationalistic perspective. In the present study, we intend to express Molana’s view regarding this issue with an analytical-descriptive approach. The results show that Molavi similar to other mystics, recognizes phases and stages in cognition. He believes intuitive cognition is the most credible knowledge in which mystics -without any intermediaries- know God through their own heartfelt cognition. He considers heartfelt knowledge and then sensory knowledge in lower stages and recognizes their credibility for people who are not able to reach upper stages. In Molana’s mind, heart is considered as the instrument for intuitive cognition. He argues that a heart which reflects God Almighty belongs to the purest of mankind that is the prophets and their true disciples. True monotheism exists in intuitive insight and this type of knowledge of God is dependent on reasoning, inwardness and façade.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Reasoning
  • Heart
  • intuition
  • cognition
  • Molavi

 

1- قرآن کریم.
2- جوادی، محسن؛ معظمی،گودرزی، (1386)، «شهودعرفانی و ارزش معرفت شناختی آن»، اندیشۀ نوین دینی، ش25، صص91- 116.
3- جوادی آملی، عبدالله، (بی تا)، براهین اثبات وجودخدا، چاپ اوّل، قم: اسراء.
4- جعفری، محمّد تقی، (1364)، شرح و تفسیر نهج البلاغه، ج7، تهران: دفتر    فرهنگ.
5- خمینی، سید روح الله، (1378)، شرح حدیث جنود عقل و جهل، چاپ دهم، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
6- رازی، نجم الدین، (1373)، مرصادالعباد، تصحیح محمّد امین ریاحی، تهران: علمی و فرهنگی.
7- رجایی­بخارایی، احمد علی، (1364)، فرهنگ اشعار حافظ، چاپ اوّل، تهران: سمت.
8- رمضانی، رضا، (1381)، «معرفت شناسی عرفانی»، قبسات، ش24، صص 15-39.
9- زرّین‌کوب، عبدالحسین، (1368)، سرّنی، چاپ دهم، تهران: علمی.
10- زمانی، کریم، (1392)، میناگر عشق، چاپ یازدهم، تهران: نشر نی.
11- ...............................، (1385)، شرح مثنوی معنوی،7جلد، چاپ سی­ویکم، تهران: اطلاعات.
12- ژیلسون، اتیلن، (1378)، عقل ووحی در قرون وسطی، ترجمۀ شهرام پازوکی، تهران: گروس.
13- سجادی، سیدجعفر، (1370)، فرهنگ اصطلاحات عرفانی، تهران: کتابخانۀ طهوری.
14- سراج طوسی، ابونصر، (1380)،  اللمع فی التصوف، مصر: دارالحدیث.
15- شهیدی، سیدجعفر، (1373)، شرح مثنوی، چاپ اوّل، تهران: علمی و فرهنگی.
16- شیمل، آن­ماری، (1380)، من بادم وتو آتش، ترجمۀ فریدون بدره­ای، تهران: توس.
17- فاضلی، قادر، (1394)، خداشناسی در مثنوی مولوی، چاپ دوّم، تهران: فضیلت علم.
18- فروزانفر، بدیع الزمان، (1361)، احادیث مثنوی، چاپ سوّم، تهران: امیرکبیر.
19- فنایی اشکوری، محمّد، (1375)، علم حضوری، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
20- ..............................، (1390)، «معرفت شهودی در عرفان اسلامی»، پژوهشنامه عرفان، سال سوم، شماره پنجم، صص137- 158.
21- قدردان قراملکی، محمد حسن، (1388)، خداشناسی، چاپ دوّم، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
22- قشیری، عبدالکریم بن هوازن، (1374)، رسالۀ قشیریه، ترجمۀ حسن بن احمد عثمانی، تصحیح بدیع الزمان، تهران: علمی فرهنگی.
23- مرزبند، رحمت­الله، (1391)، «علم به خداوند در اندیشه مولوی وکی یرگلور»، اندیشۀ نوین دینی، سال 8، شماره 28، صص 127- 154.
24- محمدی­ری­شهری، محمد، (1394)، مبانی خداشناسی، چاپ چهارم، قم: دارالحدیث.
25- مولوی، جلال­الدین، (1390)، فیه­مافیه، شرح کریم زمانی، چاپ اوّل، تهران: معین.
26- هجویری، ابوالحسن علی بن عثمان، (1385)، کشف المحجوب، به اهتمام و تصحیح ژوکوفسکی، چاپ هشتم، تهران: کتابخانۀ طهوری.