سویه‌های اثرپذیریِ توماس مور شاعر ایرلندی از نظامی گنجوی با تمرکز بر منظومۀ لاله‌رخ و هفت‌پیکر

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشگاه تربیت مدرس، دانشکده هنر و معماری

5/jshd.2019.99693

چکیده

منظومۀ بلند لاله‌رخ تحت تأثیر ماجرای زندگی یکی از نوادگانِ نورجهان، توسط توماس مور، شاعر و نویسندۀ ایرلندی سروده شد. عصر مور، همچنین زمانه‌ای حساس به لحاظ سیاسی، اجتماعی و تاریخی در ایرلند بوده است. با این‌همه هیچ نشانه‌ و ردی از دورانی که لاله‌رخ در آن سروده شده، در اثر توماس مور دیده نمی‌شود. این در حالی‌ است که شواهد روشن و برجسته‌ای از نشانه‌های شرقی و مخصوصاً تاریخ، اساطیر و ادبیات ایران در اثر مور وجود دارد که در قالب سبک رمانتیسم ارائه شده است. این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای تلاش می‌کند به کشف زمینه‌های تاریخی، اجتماعی و ادبی که در اثرپذیری مور از ادبیات کلاسیک ایران نقش داشته، بپردازد. گمان بر این است که شباهت‌ میان دو اثر، حاصل تأثیرپذیریِ توماس مور از سبک داستان‌پردازی نظامی در تلفیق حماسه و شعر غنایی و در بازنمایاندنِ وجوهِ اخلاقی و انتقادی در زمینۀ اشعار بوده است. نتایج به دست آمده در این مطالعه نشان می‌دهد، توماس مور ضمن توجه زیاد به سویه‌های زیباشناسانۀ اثر که متأثر از رمانتیسیسم بوده، برای گریز از خفقان و ممیزی‌های شدید عصر خویش، از بستر تاریخ و ادبیات ایران، برای بازتاب نمادین شرایط سیاسی و اجتماعی زمانۀ خویش در دل روایتی عاشقانه، بهره جسته است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Strains of the Influence of Irish Poet Thomas Moore on Nezami Ganjavi Focusing on Lalla rookh and the Haft peikar

نویسنده [English]

  • Fereshteh Paidarnobakht
Tarbiat Modares University
چکیده [English]

In the late eighteenth and early nineteenth centuries, a huge wave called the Orientalist movement arose in the wake of Europeans' extensive trips to Iran and the Orient, one of the major achievements of which was the creation of areas of influence of classical Iranian literature in Western literature. The tall poem Lalleh Rookh was influenced by the Irish poet and writer Thomas Moore, influenced by the story of one of the grandchildren of Norjahan at the time. Moore's era has also been a politically, socially and historically sensitive time in Ireland. However, no trace of the period in which Tulip has been sung has been seen by Thomas Moore. However, there is clear and eminent evidence of Oriental signs, and in particular Moore's history, mythology and literature, presented in the style of Romanticism.
Using descriptive-analytic method, this research attempts to discover historical, social and literary contexts that have contributed to Moore's influence on classical Iranian literature. It seems that translating the texts of Iranian classical literature and moving them to Europe in the aftermath of the Orientalist movement has provided the grounds for this effectiveness. There are clear similarities between the Lallah Rookh and the Haft peikar, which will be addressed in this study. The resemblance between the two works is thought to have been due to the influence of Thomas Moore's style of Ganjavi storytelling in combining epic and rich poetry and in presenting ethical and critical aspects of poetry.
The results of this study show that Thomas Moore, while paying close attention to the aesthetic strains of Romanticism influenced by the oppression of audiences of his time, from the context of Iranian history and literature, to symbolically reflect the political and social conditions of the time. He has taken advantage of it in the heart of a love story.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Lalla Rookh
  • Haft Peikar
  • Thomas Moore
  • Nezami Ganjavi
  • Romanticism
- آذر، امیراسماعیل؛ نجفی، مهناز، (1395)، «تأثیرپذیری اروپا از اندیشه‌های نظامی»، دوفصلنامۀ علمی‌پژوهشی نقد زبان و ادبیات خارجی، دانشگاه شهید بهشتی.

2- انوشیروانی، علی‌رضا، (1389)، «ضرورت ادبیات تطبیقی در ایران»، ادبیات تطبیقی.

3- برتلس، یوگنی ادواردوویچ، (1376)، تصوف و ادبیات تصوف، سیروس ایزدی، تهران: امیرکبیر.

4- جمالی، لیلی؛ سمیرا مدرس، (1389)، «بررسی لاله رخ اثر توماس مور در پرتو نظریه ادوارد سعید»، فصلنامۀ مطالعات ادبیات تطبیقی دانشگاه آزاد جیرفت، شماره 15، صفحه 11-37.

5- حدیدی، جواد، (1348)، ایران در ادبیات فرانسه، چاپ دوم، مشهد: انتشارات دانشگاه مشهد.

6- ...............................، (1373)، از سعدی تا آراگون، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.

7- حسینی، مریم، (1385) و (1386)، «پری در شعر مولانا»، فصلنامۀ علمی پژوهشی علوم انسانی، دانشگاه الزهرا، پیاپی 68 و 69.

8- زرین کوب، عبدالحسین ، (1369)، نقد ادبی، جلد دوم ، تهران: امیرکبیر.

9- ...............................، (1368)، نقش بر آب، تهران: سخن.

10- سمرقندی، دولتشاه، (1382)، تذکره‌الشعرا، ‌تصحیح ادوارد براون، تهران: اساطیر.

11- شیبانی، ژن‌ رز فرانسواز، (1393)، سفر اروپائیان به ایران، ضیاء‌الدین دهشیری، تهران: علمی فرهنگی.

12- لاهیجی، شهلا، (1377)، شناخت هویت زن ایرانی در گسترۀ پیش از تاریخ، چاپ دوم، تهران: روشنگران و مطالعات زنان.

13- میرصادقی، جمال، (1367)، عناصر داستان، چاپ دوم، تهران: سخن.

14- نجومیان، امیرعلی، (1384)، «توماس مور و لاله‌رخ»، مجموعۀ آینه آب، تهران: انتشارات همشهری.

15- نظامی گنجوی، (1368)، دیوان قصاید و غزلیات نظامی‌گنجوی، به کوشش سعید نفیسی، تهران: فروغی.

16- ...............................، (1393)، هفت پیکر، حسن وحیددستگردی، چاپ سیزده، تهران: قطره.

17- نوذری، عزت‌الله، (1393)، تاریخ اجتماعی ایران، از آغاز تا مشروطیت، تهران: خجسته.

18- Moore, Thomas, (1861), Lallah Rookh, Longman green Longman, & Roberts, London.

19- Susan Bassnett. (1993), How Comparative Literature Came into Being, In Comparative Literature: A Critical Introduction. Oxford Blackwell, 12-30.