سیمرغ سهروردی و نشانه-معنا شناسی سیّال

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه زبان و ادبیّات فارسی، واحد رودهن، دانشگاه آزاد اسلامی، رودهن، ایران.

4/jshd.2021.121856

چکیده

«هدهد سیمرغ شده» سهروردی، برای نشانه­شدن از مسیر پر پیچ و خم دال‌های زبان می‌گذرد و زیر تأثیر آن‌ها مدلول‌های جدیدی می‌آفریند. در گفتمانی که سهروردی از «هدهد سیمرغ شده» به دست می‌دهد، ما با گونه‌ای نشانه‌ای روبه‌رو هستیم که نه در جایگاه پرنده، که در جایگاه‌های متعدّد دیگری، بروز می‌کند که بررسی آن ما را به حوزۀ ساختار جانشینی زبانی وارد می‌کند. نگارنده در این مقاله، در پی آن است تا با روش تحلیلی-توصیفی به کارکردهای گفتمانی و فرهنگی، گذر از فضایی فیزیکی- کنشی به فضایی نمادین و استعلایی و تبیین ویژگی‌های نشانه-معنا شناسی داستان «صفیر سیمرغ» از سهروردی بپردازد. «هدهد» در نظام جانشینی به کار گرفته شده در گفتمان سهروردی، بر اثر تأثیر نوسانات مدلولی، آرام آرام از عنوان پرنده یا مرغ، فراموش شده، به نشانه‌ای معنادار تبدیل می‌شود؛ در حقیقت، «هدهد» در کنار «هدهد» بودن، همه چیز هست. چنین عملیاتی را که امکانِ گذر از گونه‌ای دالی به گونه‌ای مدلولی متکثّر و استعلایی را فراهم می‌سازد، سیر تکاملی نشانه در زبان می‌نامیم.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Sohrevardi’s Simurgh and indication-Unstable Semantics

نویسنده [English]

  • Fatemeh Emami
Assistant Professor in Persian Language and Literature, Roodehen Branch, Islamic Azad University, Roodehen, Iran.
چکیده [English]

Sohrevardi’s “Simurgh-become hoopoe” passes by meandrous physical lingual paths and creates new concepts under their influence. In the discussion of “Simurgh-become hoopoe” by Sohrevardi, we are encountered with a type of indication that not only appears in the status of a bird, but also emerges in other status as well. Investigating this, we enter the realm of structural lingual substitution. In this study, the researcher has tried to investigate conversational and cultural functions with an analytical-descriptive approach in order to pass from a physical-action status to a symbolic tranxendental one and to delineate indication-semantics characteristics in the story of “The Calling of the Simurgh” by Sohrevardi. “Hoopoe” as a substitutional order in Sohrevardi’s discussion, is gradually forgotten as a bird and is altered to a meaningful indication through the impact of conceptual transformation: in fact, “hoopoe” is everything besides being “hoopoe”. Such transformation that leads to an alteration from appearance to multi-conceptual and tranxendental type in language is called evolutionary path of indication.      

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sohrevardi
  • The Calling of the Simurgh
  • Hoopoe
  • Simurgh
  • Indication of Unstable Semantics
 
1- احمدی، بابک، (1397)، از نشانه‌های تصویری تا متن،تهران: مرکز.
2- اسماعیلی، عصمت؛ شعیری، حمیدرضا؛ کنعانی، ابراهیم، (1391)، «رویکرد نشانه-معناشناسی فرآیند مربع تنشی در حکایت دقوقی مثنوی»،پژوهش-های ادب عرفانی (گوهر گویا)، شمارۀ 23، صص69-94.
3-  اوجاقعلی‌زاده، شهین، (1388)، «صفیر سیمرغ در کارگاه عنکبوت»، پژوهش‌نامۀ فرهنگ و ادب، شمارۀ 8، صص 149-170.
4- توحیدلو، یگانه؛ شعیری، حمید رضا، (1396)، «تحلیل نشانه معناشناسی دروغ: لغزندگی نظام آیکونیک زبان در قصّه‌های عامیانه»، فرهنگ و ادبیّات عامّه، سال پنجم، شمارۀ 12.  
5- توکّلی، حمیدرضا، (1386)، «نشانه‌شناسی واقعۀ دقوقی»،فصلنامۀ مطالعات عرفانی، مجلّۀ علمی-پژوهشی دانشگاه کاشان، شمارۀ 5، صص4-34.
6- خراسانی، فهیمه؛ غلامحسین‌زاده، غلامحسین؛ شعیری، حمیدرضا، (1394)، «بررسی نظام گفتمانی شوشی در داستان سیاوش»، فصلنامۀ پژوهش‌های ادبی، سال 12، شماره 48، صص 35-54.
7- سجودی، فرزان، (1398)، نشانه­شناسی کاربردی، تهران: علم.
8- ...............................، (1398)، نشانه­شناسی نظریه و عمل، تهران: علم.
9- سهروردی، شهاب‌الدین، (1374)، صفیر سیمرغ، چاپ اوّل، تهران: مولی.
10- شعیری، حمیدرضا، (1396)، مبانی معناشناسی نوین، چاپ چهارم، تهران: سمت.
11- ...............................، (1396)، تجزیه وتحلیل نشانهمعنا شناختی یا شناسی گفتمان، چاپ ششم، تهران: سمت.
12- ...............................، (1388)، ققنوس راهی به نشانهمعناشناسی سیال، چاپ اوّل، تهران: علمی فرهنگی.
13- ...............................، (1395)، نشانه-معنا شناسی ادبیّات (نظریه و روش تحلیل گفتمان ادبی)، چاپ اوّل، تهران: انتشارات دانشگاه تربیت مدرس.
14- ...............................، (1388)، «از نشانه شناسی ساختگرا تا نشانهمعنا شناسی گفتمانی»، فصلنامۀ نقد ادبی، سال دوّم، شمارۀ 8، ص33-51.
15- ...............................، (1389)، «معنا در تعامل تصویر، مطالعه نشانهمعناشناختی دو شعر دیداری از طاهره صفّار زاده»، فصلنامۀ پژوهش­های ادبی، سال ششم، شمارۀ 25، صص131-146.  
16- ...............................، (1395)،نشانه-معناشناسی ادبیّات، تهران: دانشگاه تربیت مدرس.
17- ...............................، (1392)، نشانه-معنا شناسی دیداری: نظریه و تحلیل گفتمان هنری، تهران: سخن.
18- شعیری، حمیدرضا؛ کنعانی، ابراهیم، (1394)، «نشانهمعنا شناسی هستی محور، از بهم کنشی تا استعلا بر اساس گفتمان رومیان و چینیان مولانا»، جستارهای زبانی، شمارۀ 23، صص 173- 195.
19- شعیری، حمیدرضا؛ اسماعیلی، عصمت؛ کنعانی، ابراهیم، (1392)، « تحلیل نشانهمعنا شناختی شعر"باران" »، ادب­پژوهی، شمارۀ 25.
20-صفوی، کوروش، (1393)،آشنایی با نشانه­شناسی ادبیّات،تهران: علمی.
21- کنعانی، ابراهیم؛ اسماعیلی، عصمت؛ اکبر بیرق، حسن، «بررسی کارکردهای نشانه‌معنا شناختی نور بر اساس قصّه‌ای از مثنوی» ،کهن‎نامۀ ادب فارسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال پنجم، شمارۀ 3، صص 122-194.
22- عبّاسی، علی، (1395)، نشانه­معناشناسی مکتب پاریس: جایگزینی نظریه مدلیته بر نظریۀ کنشگر: نظریه و عمل، تهران: دانشگاه شهید بهشتی.