بررسی و ریشه‌شناسی افعال در کتیبۀ شاپور یکم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری فرهنگ و زبان‌های باستانی، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

2 استاد گروه زبان‌های خارجه و ادبیّات فارسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران. (نویسنده مسئول)

3 استادیار گروه پژوهشی، کتابخانه اسناد ملی، تهران، ایران.

4/jshd.2021.121854

چکیده

این پژوهش به بررسی و ریشه‌شناسی ساختمان فعل در کتیبه‌ها با روش توصیفی–تحلیلی پرداخته و در آن تلاش شده است تا ساختار فعل و صرف و نحو و جایگاه آن در جمله با استناد به کتیبه‌ها شناسایی و بررسی شود. برای جمع‌آوری اطّلاعات، به روش کتابخانه‌ای و با استفاده از فیش‌برداری، به صرف و نحو فعل‌ها پرداخته شده است. برای بررسی بهینۀ ریشه‌شناسی و ترجمۀ صحیح کلمات از سروده‌های آن دوره یعنی دوره باستان استفاده شده تا نکات اساسی مورد نظر به درستی بیان شود. در این سروده‌ها فعل‌ها مشخّص شده و زمان آن مورد بررسی قرار گرفته است. در جمع‌آوری اطّلاعات که عمده‌ترین آن، بررسی و ریشه‌شناسی افعال در کتیبۀ شاپور یکم کعبۀ زردشت می‌باشد، به شباهت‌ها و تفاوت‌های افعال و سیر تحوّل آن از دورۀ باستان به فارسی میانه و پهلوی اشکانی پرداخته می‌شود. در این مقاله افعال در جملات کتیبۀ شاپور یکم در کعبۀ زردشت و صرف و نحو آن مورد ارزیابی قرار می‌گیرد. پژوهش نشان می‌دهد که فعل در فارسی باستان در گذر زمان به فارسی میانه دچار تغییراتی شده است. در تحوّل از ایرانی باستان به فارسی میانه و پهلوی اشکانی، دستگاه‌های فعلی نقلی، ماضی و آینده و ماده‌های فعلی آغازی، آرزویی و تشدیدی از میان رفته‌اند. تنها دستگاه فعلی معروف به مضارع تحوّل یافته و عمومیّت پیدا کرده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Verb Investigation and Etymology in the Inscription of Shapur 1

نویسندگان [English]

  • fattaneh Yousefi 1
  • Mojtaba Monshizadeh 2
  • Frarh Zahedi 3
1 PhD student in Iranian Culture and Ancient Languages, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Professor at the Faculty of Persian Literature and Foreign Languages, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran. (Corresponding Author)
3 Faculty Member at The National Library of Iran and Assistant Professor at Literature department, Central Tehran Branch, Tehran, Iran.
چکیده [English]

In this study, we have investigated etymology of verb structure in inscriptions with a descriptive-analytical approach in order to study verb structure and grammar and their position in the sentence referring to the inscription. Regarding data collection, we have used library research and have presented grammar of the verbs through taking notes. In order to optimize studying etymology and correct translation of the words, we have adopted ancient eras so as to describe essential points. Verbs are specified and the tenses are analyzed. Studying the verbs and its etymology is the most important in terms of data collection. We have intended to study similarities and differences between verbs and its evolution since ancient era to middle-era Persian and Askani Pahlavi in the inscription of Shapur 1 Cube of Zoroaster. In this article, verbs in the inscription of Shapur 1 in Cube of Zoroaster as well as its grammar is addressed. The results show that verb in ancient Persian language through to middle Persian has experienced alterations. During these alterations, from ancient Persian to middle Persian and Askani Pahlavi, perfect present systems, past and future and initiative, wish and intensifications are all disappeared. The only system known as present tense has evolved and gained popularity.      

کلیدواژه‌ها [English]

  • Verb Root
  • Verb structure
  • Pahlavi Inscription
  • Sassanid Inscription
 
1- ابوالقاسمی، محسن، (1395)، دستور تاریخی زبان فارسی، تهران: سمت.
2- ...............................، (1392)، راهنمای تاریخی باستانی ایران، ج2، تهران: سمت.
3- رضایی باغ بیدی، حسن، (1381)، دستورزبان پارتی (پهلوی اشکانی)، تهران: فرهنگستان زبان وادب فارسی.
4- فرشیدورد، خسرو، (1383)،  فعل وگروه فعلی وتحوّل آن در زبان فارسی، تهران: سروش.

5-Brunner.c.J.Asyntax of western Middle Iranian,NewYok: (1977)

6-Henning ,W,B,Das verbun des Mittel persischen der Turfanfragment. [zll,pp,158-253.s,Act. Iran 14,pp,65-160],(1933)

7-Skjærvø,’Middle west Iranian ‘ in wind fuhr The Iranian langues (pp.196-270), Rout ledge (2009)

8- HUYSE,p .”corpus INSCRIPTIONUM IRANI CARUM,London,(1999)